گزارش نشست علمی پایگاه جامع تاریخ

    صاحب‌نظران و ناقدان: دکتر محسن الویری، دکتر رضا صادقی و دکتر محمدرضا بارانی کارشناسان و دست‌اندرکاران پایگاه: دکتر منصور داداش‌نژاد، مدیر گروه تاریخ و دکتر محمدعلی رحیمی ثابت، مدیر پایگاه جامع تاریخ آبان‌ماه 1398 شمسی

پنج شنبه, 28 آذر 1398 ساعت 16:32
    نویسنده: به کوشش: علی نعیم الدین خانی
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

اشاره

روز پنج‌شنبه نهم آبان‌ماه سال جاری، در سالن اجتماعات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، «نشست عملی نقد و بررسی پایگاه جامع تاریخ» برگزار شد. در این مراسم که علاقه‌مندان به مباحث تاریخی، اساتید، محققان و تاریخ‌پژوهان محترم حضور داشتند، صاحب‌نظران حوزه تاریخ به ارزیابی این پایگاه تاز‌ه‌تأسیس نور پرداختند و هریک از نگاهی متفاوت به تحلیل و نقد امکانات و محتوای پایگاه مبادرت ورزیدند. در پایان سخنرانی هریک از ناقدان محترم، کارشناسان و دست‌اندرکاران پایگاه، ضمن تشکر از دقت‌نظر و پیشنهادهای مفید سخنرانان این نشست، مطالب لازم را پاسخ گفتند و نکات مفیدی را نیز یادآور شدند.

با توجه به اینکه حدود دو ماه از تاریخ برگزاری نشست مذکور می‌گذرد، بیان این نکته ضروری است که برخی از اشکال‌های محتوایی یا فنیِ مطرح‌شده از سوی ناقدان محترم، هم‌اکنون در پایگاه برطرف شده و بعضی از ایرادها نیز از نظر اصول تحلیل و طراحی وبگاه‌ها و مباحث نظری و فنی مربوط به پایگاه، اساساً وارد نبوده و به دلیل فرصت اندکی که در اختیار کارشناسان و دست‌اندرکاران محترم پایگاه قرار داشته، مجال پاسخگویی دقیق و مفصل به تمام اشکالات و یا دفاع از قابلیت‌ها و توانمندی‌های فنی و علمی پایگاه و رفع برخی شبهات، وجود نداشته است. در اینجا ضمن تقدیر و تشکر از همه عزیزانی که این نشست علمی و ارزنده را برگزار کردند، امیدوایم هرروزه شاهد ارتقای کیفی و کمّی پایگاه جامع تاریخ و توسعه و رشد همه‌جانبه این تحول بزرگ پژوهشی در عرصه وب باشیم.

آنچه در ذیل می‌خوانید، گزارشی است اجمالی از مباحث و نکاتی که در این نشست علمی از سوی ناقدان و دست‌اندرکاران تولید پایگاه جامع تاریخ مطرح گردید که امید است مورد استفاده علاقه‌مندان و محققان قرار گیرد.

معرفی اجمالی پایگاه جامع تاریخ

در ابتدای این مراسم، مدیر محترم گروه تاریخ مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، آقای دکتر منصور داداش‌نژاد، ضمن خوشامدگویی و خیرمقدم به اساتید، محققان و تمامی حضار محترم در این نشست علمی، به ایراد سخن در خصوص معرفی اجمالی پایگاه جامع تاریخ پرداخت و اظهار داشت:

«تشکر می‌کنم از حضور اساتید بزرگواری که قبول زحمت کردند و جهت ارزیابی پایگاه تاریخ به این نشست تشریف آوردند و همین‌طور از تمام عزیزانی که در مرکز تحقیقات نور تلاش کردند و این پایگاه وزین را به ثمر نشاندند، سپاسگزارم.»

دکتر دادش‌نژاد، ضمن تأکید به این مطلب که جلسه حاضر، یک نشست علمی است؛ نه رونمایی از پایگاه تاریخ، افزود:

«ما در این نشست، از نظرات و ارزیابی کارشناسان استفاده خواهیم کرد و تلاش می‌کنیم نقایص کار را برطرف کنیم و پایگاهی کامل را در دسترس کاربران قرار بدهیم. باید عرض کنم که این پایگاه، سه بخش کلی دارد: زمان، اشخاص و مکان. فعلاً در فاز نخست، به بحث زمان پرداخته‌ایم و دو بخش دیگر را در مراحل بعد در پایگاه قرار خواهیم داد.»

مدیر گروه تاریخ، به بیان چند نکته مهم در مورد پایگاه تاریخ پرداخت و گفت:

«نخستین نکته عرایض بنده این است که مرکز نور، کارهایی که تاکنون روی متون انجام داده، به گونه‌های مختلف است؛ یکی از آنها، ارائه به شکل موضوعی است که در بخش محصولات فقهی و فلسفی نور قابل دسترسی است. روش دیگر، عرضه متون به شکل درختی است که نمونه آن، در قسمت «انساب» قابل مشاهده است و قسم دیگر، تحلیل‌های آماری است که در نرم‌افزار «رجال» وجود دارد. بخشی هم ارائه اطلاعات در قالب اطلس جغرافیاست که در نرم‌افزار «جغرافیای جهان اسلام» عرضه شده است؛ اما محصولی مثل «پایگاه جامع تاریخ» مبنایی متفاوت با دیگر تولیدات نور دارد؛ چون دسته‌بندی و ارائه اطلاعات، در قالب زمان است و با محوریت زمان، این اطلاعات قابل دسترسی است. در تاریخ، سه عنصر مهم و محوری داریم: شخصیت، زمان و مکان رویداد. در پایگاه تاریخ، فعلاً ما روی عنصر زمان متمرکز شده‌ایم و کوشیده‌ایم متون تاریخی را بر اساس محوریت زمان، بازخوانی کنیم.»

مدیر گروه تاریخ ضمن متفاوت ارزیابی‌کردن پایگاه تاریخ با دیگر محصولات نور، در بیان نکته دوم سخنان خود اظهار داشت:

«نظام گاه‌شمار، از اهمیت وافری در مباحث تاریخی برخوردار است. البته تنظیم اطلاعات بر اساس سال و زمان، یک شیوه قدیمی است که مورخان کهن ما بر این مبنا آثار خودشان را تنظیم کرده‌اند؛ مانند کتاب تاریخ خلیفة‌بن‌خیاط (متوفای 240ق) و کتاب تاریخ طبری (متوفای 310ق) که از این الگو پیروی نموده‌اند. معمولاً تواریخ عمومی، بر اساس زمان پیش رفته‌اند. در این پایگاه نیز ما سعی کرده‌ایم به همان شیوه کهن عمل کنیم. به این روش، حولیات یا سال‌شمار می‌گویند.»

دکتر داداش‌نژاد تفاوت دانش تاریخ را با دیگر علوم در توجه تاریخ به جزئیات زمان به عنوان یک عنصر محوری دانست و در ادامه مطالب خود گفت:

«زمان، در واقع، تمییزدهنده دانش تاریخ از دیگر دانش‌هایی است که عنصر زمان در آنها به نحو کلی مورد توجه است. این عنصر مهم علم تاریخ، گونه‌های مختلفی دارد که کوشیده‌ایم در پایگاه تاریخ به آن بپردازیم و در اختیار کاربران و محققان قرار دهیم. ما یک زمان طولانی و بلند داریم؛ مثل دوره‌ حکومت عباسیان که به بیش از پانصد سال می‌رسد. خیلی از نتایج تاریخی، از نگاه و تأمل در همین دوره‌های تاریخی بلند به دست می‌آید. نوع دیگر، زمان کوتاه است که مشتمل بر حکمرانی افراد در زمان کوتاه‌مدت است که در این پایگاه، مورد توجه قرار گرفته است. توجه به زمان، به شکل عرضی و طولی یا افقی و عمودی است و ما این نگاه را در پایگاه تاریخ تعبیه کرده‌ایم تا کاربر بتواند زمان رویدادها و حوادث را به شکل عرضی و طولی ملاحظه کند و هم‌زمانی اتفاقات را با دیگر رویدادهای تاریخی مشاهده و بررسی نماید.»

سخنران بعدی این نشست، دکتر محمدعلی رحیمی ثابت، مدیر محترم پایگاه جامع تاریخ بود که در معرفی کلی این پروژه خاطرنشان کرد:

«پایگاه جامع تاریخ، به عنوان بزرگ‌ترین پایگاه گاه‌شمار مبتنی بر متون تاریخی است که تلاش دارد تمامی وقایع زمان‌دار تاریخ اسلام را در محدوده جغرافیایی جهان اسلام و اندکی پیش از تولد رسول خدا(ص) تا نیمه اوّل قرن چهاردهم هجری تحت پوشش خود درآورد و بحمدالله، تاکنون موفق شده بیش از 50هزار رویداد تاریخی را از 141 منبع استخراج کند که البته این کار، ادامه دارد. در واقع، این وقایع تاریخی را می‌توان از بیش از 15هزار شخصیت تاریخی یا از طریق 2هزار مکان تاریخی و یا از طریق 362 دوره از دوره‌های مختلف تاریخی، بازیابی و مشاهده کرد. همچنین، محققان عزیز می‌توانند به وسیله کلیدواژه‌ها یا نمایه‌هایی که از عناوین رویدادهای تاریخی استخراج شده، وقایع مورد نظر خودشان را ملاحظه نمایند.»

مدیر پایگاه جامع تاریخ، در ادامه سخنانِ خود به معرفی صفحه اصلی پایگاه پرداخت و گفت:

«در فاز اوّل، این پایگاه بر اساس وقایع تاریخی زمان‌دار که حداقل سال آنها مشخص باشد، سامان یافته است و صفحه اصلی، در حال حاضر، فعلاً اختصاص به رویدادها دارد. در این صفحه، کاربر می‌تواند وقایع تاریخی را بر مبنای قدمت آنها و یا تعداد گزارش‌هایی که توسط پژوهشگران استخراج شده و نیز بر اساس دقت تاریخ، مشاهده نماید. منظور ما از دقت تاریخ، آن است که برخی وقایع، روز و ماه و سال آنها مشخص است که به آنها «وقایع تاریخی معیّن» می‌گوییم و سایر رویدادهای تاریخی را که روز و ماه یا یکی از این دو عنصر، روشن نباشد، محققان مرکز نور با توجه به شواهد و قراین موجود، تاریخی را به طور تخمینی حدس زده و ارائه کرده‌اند. اصطلاح «تاریخ تقریبی» هم بیانگر وقایعی است که سالش مشخص است؛ ولی روز و ماهش برای پژوهشگران معلوم نشده یا اصلاً قابل تشخیص نیست و در منابع فقط به سال آنها اشاره شده است.»

دکتر رحیمی ثابت در توضیح امکانات عرضه‌شده در پایگاه اظهار داشت:

«در این پایگاه، یکسری امکانات مورد نیاز محققان نیز تعبیه شده که کمک می‌کند کاربر به فیلترکردن یا محدودسازی حوزه پژوهش تاریخی خود بر اساس نوع، دوره زمانی و یا منبع رویداد مبادرت ورزد. یکی دیگر از صفحات پایگاه، صفحه «نام‌ها و مفاهیم» است که در واقع، همان کلیدواژه‌هایی است که از عناوین رویدادها استخراج شده و شامل دو دسته اصلی «نام‌ها» شامل: اشخاص، اشیا، اعضای بدن، اماکن، قبایل و گروه‌ها، حیوانات، گیاهان و درختان، میوه‌ها، غذاها و نوشیدنی‌ها، و دسته «مفاهیم» شامل مفهوم‌هایی از قبیل: اجتماعی، سیاسی، نظامی، اقتصادی، تمدنی، دینی، فرهنگی، دینی، قضایی و طبیعی است. اینها نیز بر اساس ترتیب الفبایی صورت گرفته است و محقق با انتخاب نام یا مفهوم مورد نظر، به صفحه و متن رویداد در منابع تاریخی منتقل می‌شود و از قابلیت‌های آن صفحه نیز بهره ببرد.»

مدیر پایگاه جامع تاریخ، در ادامه معرفی سایر قابلیت‌های پایگاه افزود:

«صفحه دیگر این پایگاه، خط سیر زمانی رویدادهاست که به وسیله آن خط زمانی، می‌توان یک واقعه را در طول تاریخ مشاهده کرد و حتی رویدادهای هم‌عرض آن واقعه را نیز ملاحظه نمود. بنابراین، در صفحه گاه‌شمار، به دو صورت افقی و عمودی می‌توان حرکت کرد و از طریق قراردادن اشاره‌گر ماوس روی عناوین رویدادها، اطلاعاتی در باره آن رویداد به دست آورد و با کلیک روی عنوان نیز دوباره به صفحه مورد نظر خود در رویدادها بازگشت.

یکی دیگر از امکانات صفحه رویدادها، این است که علاوه بر دسترسی به رویداد منتخب خود، چنانچه آن واقعه تاریخی، گزارش‌های دیگری هم داشته باشد، به‌تفصیل قابل دستیابی است و همچنین، کاربر می‌تواند رویدادهایی را که از نظر موضوعی، اشخاص دخیل یا اماکن مشترک با رویداد منتخب ارتباط داشته باشد، ملاحظه کند. از جمله امکانات خوب صفحه رویداد، قابلیت ثبت اشکال، نظر یا پیشنهاد توسط کاربر است که به ارتقا و بهینه‌سازی پایگاه کمک خواهد کرد.»

دکتر رحیمی ثابت در توضیح صفحه کتابنامه خاطرنشان کرد:

«در این صفحه، منابع مورد استفاده در پایگاه، به‌تفصیل بر اساس: پدیدآور، ناشر، موضوع و زبان ارائه شده است و محقق می‌تواند اطلاعات لازم در خصوص منابع را از این قسمت دریافت کند.»

نقد و نظر

بعد از معرفی محتوای علمی و قابلیت‌های تحقیقاتی و فنی پایگاه جامع تاریخ، نوبت به نقد و ارزیابی از سوی کارشناسان رسید. ازاین‌رو، اساتید بزرگوار، جناب آقای دکتر الویری، دکتر صادقی و دکتر بارانی در این نشست، نظرها و نقدهای خود را در باره این پایگاه تبیین نمودند.

دکتر محسن الویری: باید نگاهی یکپارچه به تاریخ داشته باشیم

دکتر الویری در ابتدای سخنان خود، از تمامی محققان و دست‌اندرکاران پایگاه جامع تاریخ مرکز نور تشکر کرد و اظهار داشت: «در بحث‌های نظری تاریخ، دو شاخه اصلی هست که یکی از آنها معطوف به رویداد تاریخی، یعنی واقعیت بیرونی و خارجی است. شاخه دوم هم مربوط می‌شود به آگاهی و تلقی ما از این رویدادها. البته تعیین مرز بین این دو شاخه، یکی از چالش‌های جدی مباحث نظری تاریخ است. ساحت نخست را فلسفه نظری یا فلسفه جوهری تاریخ نامیده‌اند و ساحت دوم را فلسفه انتقادی یا فلسفه تاریخ خوانده‌اند.

آقای دکتر داداش‌نژاد به‌خوبی به عنصر زمان در تاریخ پرداختند و به سه مؤلفه اصلی در تاریخ اشاره کردند و گفتند که بعد از مکان، یکی زمان است و دیگری انسان؛ ولی بنده می‌خواهم به عنصر انسان نگاه کنم و آن را مقدمه عرایضم در مورد پایگاه قرار بدهم. اینکه ما با چه تقریری از این دو ساحت مختلف فلسفه نظری تاریخ یا فلسفه تاریخ یاد کنیم، مهم است؛ یعنی چطور از تاریخ به مثابه رویداد بیرونی و یا آگاهی، اطلاعات و برداشت خودم از آن رویداد بیرونی سخن بگویم که انسان در آن حفظ شده باشد. این، یک پرسش جدی است که البته مجال پرداختن به آنها نیست.

در آن ساحت نخست، بحث‌ها و چالش‌ها و ابهام‌های جدی‌تر و بیشتری وجود دارد. در واقع، یک دیدگاه هست که ما در مقوله تاریخ به مثابه یک رویداد بیرونی، از تاریخ به شکل کلّ یکپارچه یاد می‌کنیم و این کلّ یکپارچه را مد نظر قرار می‌دهیم و بعد پرسش‌های خودمان را روی آن پیاده می‌کنیم؛ اما اینکه تاریخ به مثابه کل یعنی چه، شاهد و کانون اصلی بحث بنده است. در اینجا دو برداشت مختلف وجود دارد؛ یکی اینکه وقتی می‌خواهم تاریخ بشر را به مثابه کل در نظر بگیرم، انسان را به مثابه کل در برابر جزء ملاحظه می‌کنم؛ به بیان دیگر، کل تاریخ را که از اجزا تشکیل شده، یکپارچه در کنار هم قرار می‌دهم. این اجزا، در واقع، بیانگر تاریخ جوامع، تاریخ انسان‌ها و تاریخ رویدادهاست. آن کل می‌شود موضوعِ فلسفه نظری تاریخ.

برداشت دیگری که در این زمینه وجود دارد، این است که به جای کل، باید از کلی حرف بزنیم. کتابی است به نام آغاز و انجام تاریخ برای کارل ژاسپرس (Karl Jaspers) از فیلسوفان مهم تاریخ آلمان (متوفای 1969میلادی). این کتاب، سه بخش دارد. عنوان بخش سوم این کتاب، معنا و فایده تاریخ است. عبارت شروع‌کننده ژاسپرس این است که می‌گوید:

شناخت تاریخ جهان، چه سودی برای ما دارد؟ بعد پاسخ می‌دهد: ما می‌کوشیم تاریخ را همچون واحدی کامل پیش چشم بیاوریم تا بتوانیم به دریافتن خویش توانا شویم. تاریخ برای ما خاطره‌ای است که نه تنها آن را به یاد داریم و می‌شناسیم، بلکه سرچشمه زندگی ماست؛ یعنی پایه‌ای است که بر آن قرار داریم و اگر بخواهیم در خلأ محو نشویم، بلکه از انسان بودن بهره‌ور گردیم، ناچاریم پیوند خود را با آن نگاه داریم. شناسایی تاریخ، فضایی به وجود می‌آورد که در آن آگاهی ما بر انسان بودن بیدار می‌گردد؛ چون آدمی محدود و ناقص است و هرگز نمی‌تواند کامل شود. ازاین‌رو، ناچار است در حال تحولش در خلال زمان، به ابدیت آگاه گردد و این آگاهی را تنها از راه تاریخ می‌تواند به دست بیاورد.

این فیلسوف آلمانی می‌گوید: انسان، نه همچون موجودی طبیعی، بلکه همچون موجودی معنوی تاریخ است. در تاریخ چیزی ما را جلب می‌کند که طبیعت جلب نمی‌کند؛ یعنی راز جهش در آزادی و تجلی هستی در آگاهی انسانی. این معنا، طبق تعبیر بنده، یعنی نگاه کلی به تاریخ. در واقع، تاریخ به معنا و برداشت اوّل، تاریخ نوع انسان است و تاریخ به معنا و برداشت دوم، تاریخ فرد انسان است؛ به عبارت دیگر، در نگاه نخست فلسفه نظری تاریخ، انسان به حیث نوعش حضور دارد و در نگاه دوم، به حیث فردش.

طبق نظریه ژاسپرس، تاریخی بودن، چیزی یگانه و غیرقابل تعویض است. فردی که صرفاً واقعی است، یعنی وجه تحقق‌یافته بیرونی آن، تاریخی نیست؛ بلکه تاریخی چنان فردی است که فرد تاریخی در آن راه یافته و دگرگونش ساخته است.»

حجت‌الاسلام دکتر الویری در ادامه سخنان خود افزود:

«البته بنده به این تقسیم‌بندی انتقادی دارم که در مقاله‌ای مستقل آن را توضیح داده‌ام؛ اما اصل آنکه یک لایه از تاریخ، ناظر به نوع انسانی است، بنده هم آن را قبول دارم؛ ولی نمی‌توانیم بگوییم فلسفه نظری تاریخ فقط از نوع انسان سخن می‌گوید؛ بلکه در آنجا از فرد هم باید سخن بگوید و اگر بخواهیم آن را منحصر به نوع کنیم، با یکسری ابهام‌ها و کمبودها و چالش‌ها روبه‌رو می‌شویم. در واقع، هست‌های تاریخی را باید لایه‌بندی کرد و قطعاً یک لایه از هست‌های تاریخی، تاریخ نوع انسان است.

به‌هرحال، برای آگاهی از اینکه به مثابه نوع انسان چه مراحلی را گذرانده‌ایم و چه افقی پیش روی داریم، نیازمند این هستیم که چه از منظر کل یا کلّی، نگاهی یکپارچه به تاریخ داشته باشیم. در این صورت است که می‌توانیم از کلّیت راهی که انسان پیموده و از افقی که انسان پیش روی دارد، سخن بگوییم. پس، برای اینکه چنین نگاهی را در باره کل بشر به دست بیاوریم، ناگزیریم که شرایطی را برای یکپارچه‌نگری به تاریخ بشر فراهم کنیم.

همین مقدمه، برای نشان دادن اهمیت کاری که عزیزان ما در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی انجام دادند کافی است. این گامی که برداشته شده است؛ هرچند گام نخست است و فعلاً ویژه تاریخ اسلام است؛ اما گام مهمی برای فراهم آوردن امکان نگاه یکپارچه به تاریخ به شمار می‌رود. بنابراین، بنده به عنوان اوّلین ملاحظه در این پایگاه و جنبه مثبت کار می‌خواهم بگویم که این پایگاه، فراتر از اینکه یک کار تخصصی برای تاریخ‌پژوهان باشد، فضای خوبی را برای درک موقعیت کنونی مسلمان‌ها و ابزاری برای سیاست‌گذاران جامعه و همه ابعاد رشته‌های علوم انسانی و تمام کسانی که دغدغه فرهیختگی دارند، فراهم کرده است. کارکرد تاریخ را نباید در بازار کارش جست‌وجو کرد؛ کارکرد تاریخ، تربیت شهروند فرهیخته است؛ یعنی تربیت شهروندی است که یک خودآگاهی درباره خود و گذشته‌اش دارد.

در گام‌های بعد، باید وجه پیوند تاریخ اسلام با تاریخ جهان پُررنگ‌تر شود و گام بسیار مهمی است؛ چون امت اسلامی در خلأ زندگی نمی‌کند و آن پیوندهای زمانی یا هم‌زمانی که مورد اشاره آقای دکتر داداش‌نژاد بود، در پیوند با تاریخ جهان هم باید در کار بعدی مد نظر قرار بگیرد.

نکته دیگر اینکه برخی از نیازهایی را که برای مراجعه به تاریخ داریم، برحسب شرایط زمانه دگرگون می‌شود. امروزه، یکی از نیازهای جدی عصر ما، مقوله پیشرفت و تمدن‌سازی است؛ از جمله الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت که باید به همت نخبگان و صاحب‌نظران از یک بحث صرفاً علمی، به یک بحث کاربردی و عمومی تبدیل شود.»

ناقد نخست این نشست علمی، در ادامه به بیان اشکالات و پیشنهادات خود در مورد پایگاه تاریخ پرداخت و گفت:

«از این مباحث که بگذریم، در خصوص پایگاه جامع تاریخ باید عرض کنم که یکی از نکات بسیار مهم پایگاه، گاه‌شمار و خط زمانی آن است که فعلاً همه رویدادها به شکل یک‌دست داخل این مجموعه ریخته شده‌اند؛ اما اینکه آیا ما می‌توانیم این خط زمان را دوره‌بندی کنیم یا نه، جای تأمل و دقت نظر دارد. اگر آن را دوره‌بندی نکنیم، مزیتی دارد و آن این است که شما فضا را برای خلاقیت ذهن مخاطب فراهم می‌کنید؛ اما وقتی آن را دوره‌بندی می‌کنید، باید این کار را بر اساس نقاط عطف تاریخ اسلام قرار بدهید؛ نقاط عطفی مثل: حکومت‌ها، زندگی ائمه اطهار(ع)، رویدادهای طبیعی مثل زلزله یا سیل‌های بزرگ. به‌هرحال، من لازم می‌دانم خط زمانی بر اساس رویدادهای مهم دوره‌بندی شود تا هرکس بتواند بر اساس تخصص یا علاقه‌مندای‌اش از پایگاه استفاده کند.

مطلب بعدی اینکه توصیه مؤکد می‌کنم با رایزنی‌های گسترده، مشکلات و مسائل حقوقی را حل کنید تا پایگاهی متمرکز برای همه مؤسسات فعال در قم بشود و همه اساتید و محققان در حوزه‌های مختلف علمی، مثل: تاریخ، فلسفه و فقه بتوانند مباحث خویش را روی همین پایگاه جست‌وجو کنند. لازمه این موضوع، آن است که شما این کار را از یک طرح درون‌سازمانی به یک طرح فراسازمانی تبدیل کنید تا از کارهای موازی نیز جلوگیری شود.

نکته دیگر اینکه در عناوین صفحه اوّل پایگاه، همپوشانی‌هایی وجود دارد که باید برطرف شود. در نام‌گذاری پایگاه هم به نظر بنده باید دقت صورت بگیرد و اگر هنوز ثبت رسمی نشده، عنون دقیق‌تری انتخاب کنید تا از ترکیب حروف اولش، اسم جامعی را به دست آورید و به این نام شهرت یابد. نمونه دیگر اینکه قید «مبتنی بر متون تاریخی» لازم نیست؛ چون این بدیهی است که پایگاه شما تاریخی است.

همچنین، بعد از چندین بار مراجعه به بخش‌های مختلف پایگاه، متوجه شدم که مثلاً هنگام جست‌وجوی یک موضوع خاص و یا انتقال از رویداد به گاه‌شمار، پایگاه با مشکلات فنی روبه‌روست که قاعدتاً باید اینها برطرف شود.»

پاسخ کارشناسان:

- دکتر داداش‌نژاد، مدیر گروه تاریخ:

«نکات کلی و چشم‌اندازهای روشن شما جناب آقا دکتر الویری، خیلی مفید بود. اینکه گاه‌شمار ما علاوه بر جهان اسلام، سایر تاریخ‌های جهان را هم شامل شود، این مد نظر ما نیز هست و کتاب‌هایی را در این باره در دستور کار قرار داده‌ایم؛ ‌اما فعلاً متون تاریخی کهن را در پایگاه قرار می‌دهیم و به مرور زمان، متون دیگری را هم اضافه خواهیم کرد. البته متونی که در پایگاه هست، معمولاً ناظر به تاریخ عمومی جهان اسلام است و تاریخ‌هایی مثل تاریخ روم و ایران را هم پوشش داده است. امیدواریم با افزودن کتاب‌های جدید، آنچه مد نظر شماست هم حاصل بشود.

در مورد بحث‌های مربوط به مسئله پیشرفت و تمدن هم تلاش ما این بوده که گاه‌شمارهای مختص این موضوعات را تدارک ببینیم و با افزودن کتاب‌های لازم، نمایه‌های مرتبط با این مسئله را مهیا کنیم و دوره‌های تاریخی آنها را نیز به دست بیاوریم.

در خصوص نقطه عطف تاریخ باید عرض کنم که دست‌کم دو نقطه عطف تاریخ را مورد توجه قرار داده‌ایم؛ یکی چهارده معصوم(ع) و دیگری حکمرانی‌ها به لحاظ سیاسی.

همچنین، درباره متون مبتی بر تاریخ هم باید بگویم برخی منابع هست که گاه‌شمار خارجی است و به متن منتهی نمی‌شود؛ یعنی فقط گاه‌شمار است و فراتر از آن نمی‌رود؛ ولی کار ما این است که گاه‌شمار را منتهی به متن مستند کرده‌ایم.

در اینجا لازم است بنده از رئیس محترم مرکز، جناب آقای دکتر شهریاری تشکر کنم؛ چون اصلاً ایده و الگوی اوّلیه کار در پایگاه تاریخ، به پیشنهاد ایشان بود. در واقع، ایشان مدلی را بر مبنای یک کتاب خارجی، طرح کردند و البته در روند کار هم خیلی از راهنمایی‌ها و یاری‌های ایشان بهره بردیم.»

- دکتر رحیمی ثابت، مدیر پایگاه جامع تاریخ:

«در مورد بحث منابع، هدف ما این بوده که از پژوهش‌ها و تحقیقات موجود در نرم‌افزارهای دیگر مثل سیره معصومان(ع) نیز استفاده کنیم و البته یکسری هم منابع اختصاصی هر دوره است؛ ولی ممکن است ارتباطشان هنوز به طول کامل لحاظ نشده باشد که البته باید بگویم این کار، ادامه دارد؛ مثلاً در بخش‌هایی مثل دوره پیامبر خدا(ص) و ائمه اطهار(ع)، منابع ما کامل است؛ اما در مورد دروه‌های تاریخی مثل منابع مربوط به مثلاً دوره عثمانیان یا دوره سلجوقیان، هنوز به حد مطلوب نرسیده و با توجه به محدودیت‌هایی که فعلاً در روند تکمیل پایگاه هست، در حال کار روی این موارد نیز هستیم.

در مورد جست‌وجو هم باید عرض کنم که کاوش در حوزه واژه انتخابی انجام می‌شود و بعد واژه‌های نزدیک کلمه مورد نظر شما نیز ارائه می‌گردد. این جست‌وجو، فقط در عناوین رویدادها انجام نمی‌شود؛ بلکه در متون منبع اصلی و در توصیفات هم واقع می‌شود.

در خصوص قدمت منابع هم باید بگویم که ما گزارش کامل‌تر را آورده‌ایم؛ ولی سایر گزارش‌ها مثل غزوه بدر را بر اساس قدمت زمانی منابع ذکر کرده‌ایم.»

دکتر رضا صادقی: محصولات نور، نیازمند تبلیغات و اطلاع‌رسانی شایسته است

آقای دکتر صادقی، ضمن تشکر از دست‌اندرکاران پایگاه، به‌خصوص محققان گروه تاریخ مرکز نور و بیان ویژگی‌های این کار سترگ، در خصوص برخی اشکالات پایگاه اظهار داشت:

«به لحاظ ویرایشی و حروف‌چینی، اشکالاتی که در برخی نرم‌افزارهای رومیزی هست، اینجا به چشم نمی‌خورد و برطرف شده است؛ اما اشکال‌هایی در پایگاه هست. یکی اینکه تاریخ قمری که بالای صفحه می‌آید، بعضی روزها با تقویم معتبر و منابع مشهور تطبیق نمی‌کند و روز دیگری را نشان می‌دهد؛ چون مخاطب ما علاوه بر اهل فن، عموم مردم هستند، نباید این گونه اشکالات که خیلی نمود هم دارد، وجود داشته باشد؛ زیرا سردرگم می‌شوند؛ مثلاً تعارض در بیان تاریخ شروع امام امیرالمؤمنین(ع) که با آغاز بیماری